I. GİRİŞ

İstanbul’da meydana gelen şiddetli yağışlar ve buna bağlı sel ve su baskınları, trafikte bulunan, yol kenarlarında veya otoparklarda park halinde bulunan araçlarda önemli maddi zararlara yol açabilmektedir. Araçların su altında kalması, motor ve elektronik sistemlerinin zarar görmesi veya tamamen kullanılamaz hale gelmesi, ortaya çıkan zararların kim tarafından ve hangi hukuki esaslara göre karşılanacağı sorusunu gündeme getirmektedir.

Sel ve su baskınlarının doğal olaylar sonucunda meydana gelmesi, oluşan zararların her durumda araç sahipleri üzerinde kalacağı anlamına gelmemektedir. Zararın meydana gelmesinde altyapı yetersizliklerinin, yağmur suyu tahliye sistemlerindeki eksikliklerin, dere yataklarının ıslah edilmemesinin veya gerekli önlemlerin alınmamasının etkili olması hâlinde ilgili idarelerin hukuki sorumluluğu söz konusu olabilecektir.

Bunun yanında, aracın kasko sigortasının bulunup bulunmadığı, poliçenin sel ve su baskını teminatını içerip içermediği ve zararın meydana geliş koşulları da tazminat talepleri bakımından önem taşımaktadır.

Bu çerçevede, sel ve su baskınlarından kaynaklanan araç zararlarının tazmininde sigorta teminatının yanı sıra belediyelerin ve İSKİ’nin sorumluluğu, mücbir sebebin hukuki etkileri ve başvurulabilecek hukuki yolların ilgili mevzuat ve Danıştay içtihatları doğrultusunda değerlendirilmesi gerekmektedir.

II. SEL VE SU BASKININDAN KAYNAKLANAN ARAÇ HASARLARININ KASKO SİGORTASI KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ

Sel ve su baskınları nedeniyle araçlarda meydana gelen zararların karşılanmasında öncelikle aracın kasko sigortası poliçesinin kapsamı incelenmelidir.

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın “A.4. Ek Sözleşme ile Teminat Kapsamına Dahil Edilebilecek Zararlar” başlıklı maddesinde;

“Aşağıda belirtilen haller ancak ek sözleşmeyle teminat altına alınabilir: 4.5. Sel ve su baskını ile meydana gelen zararlar,” hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenleme uyarınca, sel ve su baskınından kaynaklanan zararlar ek sözleşmeyle teminat altına alınabilmektedir. Dolayısıyla aracın kasko sigortasının bulunması, bu tür zararların kendiliğinden sigorta kapsamında karşılanacağı anlamına gelmemektedir. Sigortacının tazminat sorumluluğu, poliçede ilgili teminatın bulunmasına, teminatın kapsamına ve varsa muafiyet veya sınırlamalara göre belirlenmektedir.

Buna karşılık, zorunlu mali sorumluluk sigortası esas itibarıyla motorlu aracın işletilmesinden kaynaklanan ve üçüncü kişilere verilen zararları güvence altına aldığından, aracın doğrudan sel veya su baskını nedeniyle zarar görmesi tek başına trafik sigortası kapsamında tazminat talep edilmesine imkân vermemektedir.

Kasko sigortası poliçesinde sel ve su baskını teminatına yer verilmiş olması hâlinde, meydana gelen hasarın niteliğine göre aracın onarım giderlerinin karşılanması veya tam hasar kapsamında değerlendirilmesi gündeme gelebilecektir. Bu süreçte, hasarın sigorta şirketine süresi içerisinde bildirilmesi ve meydana gelen zararın belgelendirilmesi önem taşımaktadır.

Nitekim Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın “B.1. Rizikonun Gerçekleşmesi Halinde Sigortalı ve/veya Sigorta Ettirenin Yükümlülükleri” başlıklı maddesinin 1.1 numaralı bendinde;

“Rizikonun gerçekleştiğini öğrendiği tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde sigortacıya bildirimde bulunmak,” yükümlülüğü düzenlenmiştir.

Bununla birlikte, hasarın beş iş günlük süre içerisinde bildirilmemesi, sigortalının tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmamaktadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1446. maddesi uyarınca, bildirimin yapılmaması veya gecikmesi nedeniyle sigortacının ödemekle yükümlü olduğu tazminat miktarında artış meydana gelmesi halinde, sigortalının kusurunun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılabilecektir.

III. SEL VE SU BASKINLARINDA BELEDİYELERİN VE İSKİ’NİN HUKUKİ SORUMLULUĞU

Sel ve su baskınları nedeniyle meydana gelen araç zararlarında, sigorta teminatından bağımsız olarak, zararın oluşumunda kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmemesinin etkili olup olmadığı da değerlendirilmelidir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 125. maddesinde;

“İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” hükmüne yer verilmiştir.

İdarenin hizmet kusuruna dayalı sorumluluğu, kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya gereği gibi işlememesi hallerinde gündeme gelmektedir. Sel ve su baskınları bakımından bu sorumluluk, özellikle yağmur suyu tahliye sistemlerinin yeterliliği, altyapı tesislerinin bakım ve onarımı, dere yataklarının ıslahı ve taşkın risklerine karşı gerekli tedbirlerin alınması yönünden önem taşımaktadır.

2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 2. maddesinin (b) bendinde, kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız biçimde boşaltma yerine ulaştırılmasına ilişkin tesislerin projelendirilmesi, kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımının yapılması İSKİ’nin görevleri arasında düzenlenmiştir. Aynı maddenin (d) bendinde ise su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevlerin yürütülmesi ve bu konulardaki yetkilerin kullanılması da İSKİ’nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Aynı Kanun’un “Yağmur sularının uzaklaştırılması” başlıklı 25. maddesinde;

“Yağmur sularının uzaklaştırılması ile ilgili tesislerin yapılması veya bu tip tesislerin işletilmesi, gerekli harcamalar ilgili belediyelerce karşılanmak şartıyla İSKİ tarafından yerine getirilir. Bu tesislerin yapılması veya işletilmesine ilişkin harcamalar tarifelere dahil edilemez.” hükmüne yer verilmiştir.

Bunun yanında, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7. maddesinin birinci fıkrasının (r) bendinde, büyükşehir belediyesinin görevleri arasında;

“Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak.” hükmüne yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde imar, su ve kanalizasyon ile ulaşım gibi kentsel altyapı hizmetleri belediyelerin görevleri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun’un 15. maddesinin (e) bendinde ise;

“Müktesep haklar saklı kalmak üzere; içme, kullanma ve endüstri suyu sağlamak; atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılmasını sağlamak; bunlar için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kaynak sularını işletmek veya işlettirmek.” hükmüne yer verilmiştir.

Anılan düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, yağmur sularının uzaklaştırılması ve altyapı tesislerinin yapılması ile işletilmesi bakımından İSKİ ve ilgili belediyelerin kanunla belirlenmiş görevlerinin bulunduğu görülmektedir. Bununla birlikte, 2560 sayılı Kanun’un 25. maddesinde hizmetin yerine getirilmesi ile giderlerinin karşılanması bakımından yapılan ayrım, zarardan hangi idarenin sorumlu olduğunun yalnızca finansman yükümlülüğüne göre belirlenemeyeceğini göstermektedir.

Bu nedenle sel ve su baskınlarından kaynaklanan araç zararlarında, ilgili idarenin görev ve yetkileri, kamu hizmetinin yürütülmesindeki olası eksiklikler ve zarar ile bu eksiklikler arasındaki nedensellik bağı somut olayın koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

IV. SEL FELAKETİNİN MÜCBİR SEBEP NİTELİĞİ VE DANIŞTAY KARARLARI IŞIĞINDA İDARENİN SORUMLULUĞU

Sel ve su baskınlarından kaynaklanan tazminat uyuşmazlıklarında önem taşıyan hususlardan biri, aşırı yağışların mücbir sebep olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir.

Mücbir sebep, genel olarak idarenin iradesi dışında meydana gelen, öngörülemeyen ve önlenemeyen nitelikteki olayları ifade etmektedir. Bu koşulları taşıyan olaylar, zarar ile idari faaliyet arasındaki nedensellik bağını keserek idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırabilecektir. Ancak her şiddetli yağışın veya sel olayının kendiliğinden mücbir sebep olarak kabul edilmesi mümkün değildir.

Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 16.04.2025 tarihli, 2023/3754 E. ve 2025/3751 K. sayılı kararında;

“Kural olarak doğal afet idarenin iradesi dışında meydana gelen kamu hizmeti ile ilgisi kurulamayan, öngörülemez ve önlenemez niteliklerini taşıdıkları takdirde mücbir sebep hali kabul edilir ve zarar ile idari eylem arasındaki illiyet bağını kısmen veya tamamen keser. Olayda ise; söz konusu yağışın olduğu bölgenin afet bölgesi ilan edildiğine dair herhangi bir bilgi veya belgenin dosyada yer almadığı anlaşılmakta olup, kategorik olarak da her afet olayının, zarar ile idari eylem arasındaki illiyet bağını kestiğinin kabulü mümkün değildir. Zira afet boyutundaki yağış nedeniyle bir hasar oluşması kaçınılmaz ise de idarenin sorumluluğundaki kamu hizmetlerinin zamanında gereği gibi yürütülmemiş olması da afet esnasında o zararın oluşumuna yol açabilir veya derecesinin artmasına etki edebilir. Bu itibarla bir afet olayının illiyet bağının kesilmesine sebebiyet verecek nitelikte mücbir sebep teşkil edip etmediğinin her somut vakanın kendi özel koşullarında değerlendirilmesi gerekir.” hükmüne yer verilmiştir.

Kararda ayrıca, doğal afetin nedensellik bağını tamamen kesmediği durumlarda, afetin zararın meydana gelmesine etkisinin tazminatın belirlenmesinde indirim sebebi olarak dikkate alınabileceği belirtilmiştir. Danıştay, yağışın niteliğinin ve idarelerin sorumluluklarının belirlenebilmesi için meteoroloji mühendisinin de yer aldığı bilirkişi heyetince inceleme yapılması ve ilgili idarelerin hizmet kusurlarının ayrı ayrı araştırılması gerektiğini vurgulamıştır.

İstanbul’da meydana gelen sel felaketlerine ilişkin Danıştay kararları da doğal afetin yanı sıra altyapı hizmetleri ve denetim yükümlülüklerinin zararın oluşumundaki etkisinin değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Bu kapsamda, Danıştay 8. Dairesinin 08.10.2025 tarihli, 2024/582 E. ve 2025/7421 K. sayılı kararında, 09.09.2009 tarihinde Ayamama Deresi’nin taşması sonucu ruhsatsız faaliyet gösteren bir tır parkında bulunan aracın zarar görmesinden kaynaklanan tazminat uyuşmazlığı incelenmiştir.

Danıştay, aynı tır parkında zarar gören başka bir araç malikinin açtığı davada belirlenen ve Dairenin 08.10.2025 tarihli, 2025/2475 E. ve 2025/7417 K. sayılı kararıyla uygun bulunan sorumluluk sebepleri ile kusur oranlarını dikkate alarak;

“Aşırı yağışların zararın meydana gelmesindeki etkisinin %40, tır parkını işleten işletmecinin ruhsatsız faaliyette bulunması nedeniyle üçüncü kişinin kusurunun %10, dere yatağında yerleşmelerin olması nedeniyle Başakşehir Belediyesi’nin %20, ruhsatsız bir biçimde faaliyette bulunan tır garajı hakkında gerekli işlemleri zamanında yerine getirmeyen İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin %10, dere yatağı ıslahı hizmetinin yeterli düzeyde olmaması sebebiyle İSKİ Genel Müdürlüğü’nün %20 kusurlu olduğu sonucuna varılmaktadır.” değerlendirmesinde bulunmuştur.

Danıştay, bu kusur oranları ve sorumluluk sebepleri doğrultusunda yeniden karar verilmesi gerektiğine hükmederek ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur. Böylece sel nedeniyle meydana gelen zararın yalnızca olağanüstü yağışlara bağlanamayacağı; dere yatağındaki yapılaşmanın, ruhsatsız işletmenin denetlenmemesinin ve dere ıslahı hizmetindeki yetersizliklerin de zararın oluşumundaki etkisinin dikkate alınması gerektiği ortaya konulmuştur.

Bu karar, selin doğal afet niteliğinde olmasının ilgili idarelerin sorumluluklarının araştırılmasına engel olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, kararda belirtilen kusur oranları somut uyuşmazlığa özgü olup her sel olayında zararın meydana geliş koşulları, ilgili idarelerin görevleri ve üçüncü kişilerin olası kusurları ayrıca değerlendirilmelidir.

V. SEL NEDENİYLE ARAÇLARDA MEYDANA GELEN ZARARLARIN KAPSAMI VE İSPATI

Sel ve su baskınları nedeniyle araçlarda meydana gelen zararlar, hasarın niteliğine göre farklı tazminat kalemlerinden oluşabilmektedir.

Aracın motorunda, elektronik sistemlerinde, mekanik parçalarında veya iç donanımında meydana gelen hasarların giderilmesi için yapılan makul onarım giderleri doğrudan maddi zarar kapsamında değerlendirilebilecektir. Aracın ekonomik olarak onarılmasının mümkün olmaması veya tam hasar niteliğinde zarar görmesi hâlinde ise olay tarihindeki raiç değeri ve hasarlı hâlinin değeri dikkate alınarak zarar miktarı belirlenebilecektir.

Bunun yanında, aracın onarılmasına rağmen ikinci el piyasa değerinde azalma meydana gelmesi hâlinde değer kaybı, aracın kullanılamadığı süre bakımından ise araç mahrumiyeti veya koşulları oluşmuşsa gelir kaybı talepleri gündeme gelebilecektir. Ancak bu zarar kalemlerinin tazmin edilebilirliği, zararın gerçekliği, miktarı, nedensellik bağı ve talebin hukuki dayanağı çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Sigorta şirketinden talep edilebilecek zararların kapsamı poliçe hükümlerine bağlıyken, idare veya üçüncü kişilere yöneltilecek taleplerde ilgili kişinin hukuki sorumluluğu ve zararın bu sorumlulukla bağlantısı önem taşımaktadır.

Zararın ispatı bakımından aracın sel sırasında bulunduğu yerin, su baskınının meydana geliş biçiminin ve hasarın kapsamının ortaya konulması gerekmektedir. Fotoğraf ve video kayıtları, itfaiye ve kamu kurumlarınca düzenlenen tutanaklar, meteorolojik veriler, servis ve eksper raporları, onarım faturaları ile olay yerinin altyapı durumuna ilişkin kayıtlar bu kapsamda delil niteliği taşıyabilecektir.

Özellikle idarenin hizmet kusuruna dayalı tazminat taleplerinde, yalnızca araçta meydana gelen hasarın belgelenmesi yeterli olmayıp kamu hizmetindeki eksikliklerin zararın oluşumuna etkisinin de ortaya konulması gerekmektedir. Bu nedenle uyuşmazlığın niteliğine göre keşif ve bilirkişi incelemesiyle zararın miktarının, altyapı hizmetlerinin yeterliliğinin ve zararın meydana gelmesinde etkili olan nedenlerin belirlenmesi önem taşımaktadır.

VI. ZARARIN TAZMİNİ İÇİN BAŞVURU YOLLARI VE SÜRELER

Sel ve su baskını nedeniyle araçlarda meydana gelen zararların tazmini için izlenecek hukuki süreç, zararın oluşum koşullarına ve tazminat talebinin yöneltileceği kişi veya kurumun sorumluluğuna göre belirlenmektedir.

Sel ve su baskını teminatını içeren bir kasko poliçesinin bulunması halinde sigorta şirketine hasar bildirimi yapılarak tazminat talep edilebilir. Talebin reddedilmesi veya tazminat miktarında uyuşmazlık çıkması halinde, gerekli koşulların sağlanması kaydıyla Sigorta Tahkim Komisyonuna veya görevli mahkemeye başvurulması mümkündür.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesinin on üçüncü fıkrası uyarınca, Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilmesi için öncelikle sigorta kuruluşuna başvurulması ve talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlanması gerekmektedir. Sigorta kuruluşunun on beş iş günü içerisinde yazılı cevap vermemesi de Komisyona başvuru imkânı sağlamaktadır. Kasko sigortası bakımından sigorta kuruluşunun tahkim sistemine üyeliği ve diğer başvuru koşulları ayrıca gözetilmelidir.

Buna karşılık, zararın belediye veya İSKİ tarafından yürütülen kamu hizmetinin gereği gibi yerine getirilmemesinden kaynaklandığı iddiasıyla tazminat talep edilmesi halinde, idarenin hizmet kusuruna dayalı sorumluluğu ve idari yargıda tam yargı davası açılması gündeme gelebilecektir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması” başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasında;

“İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Bu düzenleme uyarınca, idari eylemden kaynaklanan zararlarda dava açılmadan önce ilgili idareye başvurulması gerekmektedir. Başvurunun reddedilmesi veya otuz gün içerisinde cevap verilmemesi hâlinde, ilgili tarihten itibaren dava açma süresi işlemeye başlayacaktır. İdare mahkemelerinde genel dava açma süresi, özel kanunlarda farklı bir süre öngörülmedikçe altmış gündür. Başvuru sürelerinin başlangıcı ise zararın ve idari eylemin öğrenilmesine ilişkin somut olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Aracın özel bir otoparkta veya üçüncü bir kişinin sorumluluğundaki alanda zarar görmesi hâlinde ise taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğine göre sözleşmeden doğan sorumluluk veya haksız fiil hükümleri kapsamında tazminat talep edilmesi de mümkün olabilecektir.

Dolayısıyla sel nedeniyle meydana gelen araç zararlarında, tazminat talebinin yöneltileceği kişi veya kurumun doğru belirlenmesi ve her bir başvuru yolu bakımından geçerli sürelerin ayrıca gözetilmesi önem taşımaktadır.

VII. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

İstanbul’da meydana gelen sel ve su baskınları nedeniyle araçlarda oluşan zararların tazmini, yalnızca olayın doğal afet niteliği taşıyıp taşımadığına bağlı değildir. Sigorta poliçesinin kapsamı, zararın meydana geliş koşulları, altyapı hizmetlerinin yürütülmesi ve ilgili kişi veya idarelerin hukuki sorumlulukları birlikte değerlendirilmelidir.

Danıştay kararlarında ortaya konulan yaklaşım doğrultusunda, aşırı yağışların varlığı idarenin sorumluluğunu her durumda ortadan kaldırmamaktadır. Altyapı hizmetlerindeki eksikliklerin, dere ıslahına ilişkin yetersizliklerin veya gerekli denetimlerin yapılmamasının zararın oluşumunda etkili olduğu hâllerde ilgili idarelerin sorumluluğu gündeme gelebilecektir. Bununla birlikte, doğal afetin ve diğer etkenlerin zararın meydana gelmesine katkısı da somut olayın özelliklerine göre dikkate alınmalıdır.

Bu çerçevede, sel ve su baskınlarından kaynaklanan araç zararlarında hasarın ve zarara yol açan koşulların somut delillerle ortaya konulması, tazminat talebinin doğru hukuki dayanağa yöneltilmesi ve başvuru sürelerinin gözetilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

KAYNAKÇA

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 125.
2. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun, m. 2 ve 25.
3. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, m. 7.
4. 5393 sayılı Belediye Kanunu, m. 14 ve 15.
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 13.
6. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, m. 30.
7. Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, A.4.5 ve B.1.1.
8. Danıştay 8. Dairesi, 16.04.2025 tarihli, 2023/3754 E., 2025/3751 K. sayılı karar.
9. Danıştay 8. Dairesi, 08.10.2025 tarihli, 2024/582 E., 2025/7421 K. sayılı karar.