

1- GİRİŞ
Alacağın tahsil edilmesi adına ilamsız icra takibi başlatılması halinde, borçlunun kendisine tebliğ edilen ödeme emrine süresi içerisinde borcu bulunmadığını beyanla itiraz etmesi, takibin durması sonucunu doğurmaktadır. Takibin durması nedeni ile alacaklının icra dosyası nezdinde borcun tahsili adına herhangi bir işlem yapabilme kabiliyeti askıya alınmaktadır. Bu durumda alacaklının takibe devam edebilmesi için borçlunun itirazını hükümden düşürmesi gerekmektedir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (“İİK”) kapsamında alacaklıya, borçlunun itirazını bertaraf etmek amacıyla başvurabileceği iki temel hukuki yol tanınmıştır. Bunlar, İİK m. 67’de düzenlenen itirazın iptali davası ile İİK m. 68 ve 68/a’da düzenlenen itirazın kaldırılması yoludur.
Her iki hukuki yol da borçlunun itirazı üzerine duran icra takibinin devamını sağlama amacına hizmet etmekle birlikte; anılan iki hukuki yol başvuru şartları, süreleri, görevli yargı mercii, ileri sürülebilecek deliller, incelemenin kapsamı ve verilen kararların hukuki sonuçları bakımından farklılık arz etmektedir.
Bu kapsamda, alacaklının hangi hukuki yola başvurabileceğinin belirlenmesinde özellikle alacağın dayanağını oluşturan belgelerin niteliği önem teşkil etmektedir. Zira itirazın kaldırılması, kanunda öngörülen belirli belgelerin mevcudiyeti halinde icra hukuk mahkemesinden talep edilebilirken itirazın iptali davasında alacağın varlığı genel hükümlere göre incelenmektedir. Bu itibarla itirazın iptali yahut itirazın kaldırılması, başvurma zarureti bulunan durumlar farklılık gösterebilmekte olup somut olaylar bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.
2- İTİRAZIN İPTALİ DAVASI (İİK m. 67)
İtirazın iptali davası, İİK m.67 hükmünde düzenlenmiş olup borçlunun ödeme emrine itirazı üzerine duran ilamsız icra takibinin devamını sağlamak amacıyla alacaklı tarafından açılan bir dava türüdür. Söz konusu dava ile alacaklı, borçlunun itirazının haksız olduğunu ve takibe konu alacağın mevcudiyetinden bahisle itirazın iptalini ve takibin devamını talep etmektedir.
İİK m. 67 uyarınca itirazın iptali davası, yalnızca usulüne uygun başlatılmış bir ilamsız icra takibinin bulunması ve borçlunun geçerli itirazı nedeniyle takibin durmuş olması halinde borca itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içerisinde açılabilecek bir dava türüdür. Bir yıllık sürenin geçirilmesi halinde alacaklı ancak genel hükümler çerçevesinde alacak davası açma hakkını haizdir.
İtirazın iptali davası, alacağın niteliğine göre belirlenen görevli ve yetkili genel mahkemelerde görülmekte olup işbu davalar bakımından yalnızca tek bir mahkemenin görevli olması söz konusu değildir. Yargılama sürecinde mevzubahis alacağın varlığı ve borçlunun itirazının haklılığı genel ispat kuralları çerçevesinde incelenmekte olup taraflar, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (“HMK”) öngörülen delillere dayanabilmektedir. Ayrıca taraflar arasındaki uyuşmazlığın, alacağın niteliğine göre dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk kurumuna başvurma zarureti hasıl olabilmektedir.
Yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmesi halinde borçlunun itirazı iptal edilmekte ve takip kaldığı yerden devam etmektedir. Bunun yanı sıra, İİK m.67/2 hükmü uyarınca davacının talep etmesi halinde gerekli koşullar mevcut ise mahkemece borçlu aleyhine hükmolunan alacağın %20’sinden az olmamak kaydıyla icra inkâr tazminatına hükmedilebilmektedir. Keza alacaklının takibinde haksız ve kötü niyetli olması, alacağın mevcut olduğunun ispatlanamaması halinde ise davacı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi imkânı da söz konusudur.
3- İTİRAZIN KALDIRILMASI (İİK m. 68 ve 68/a)
İtirazın kaldırılması, borçlunun ödeme emrine itirazı üzerine duran ilamsız icra takibinin devamını sağlamak amacıyla alacaklının icra hukuk mahkemesine başvurabileceği, icra hukukuna özgü bir hukuki yoldur. İİK kapsamında itirazın kaldırılması, itirazın kesin olarak kaldırılması (m. 68) ve itirazın geçici olarak kaldırılması (m. 68/a) olmak üzere iki başlık altında değerlendirilmektedir.
İtirazın kesin olarak kaldırılması; alacaklının takibinin İİK m. 68’de belirtilen nitelikteki belgelere dayanması halinde başvurulabilecek bir yoldur. İİK m.68 kapsamında ilgili belgeler; imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senet yahut resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belge şeklinde ifade edilmiştir. Anılan belgelerin mevcudiyeti halinde başlatmış olduğu icra takibine itiraz edilen alacaklının, itirazının kendisine tebliği itibarı ile altı ay içerisinde icra hukuk mahkemesinden itirazın kesin olarak kaldırılmasını talep etmesi gerekmektedir.
İtirazın geçici olarak kaldırılması ise; İİK m. 68/a kapsamında, takibin dayanağını oluşturan adi senetteki imzanın borçlu tarafından itiraz sırasında açıkça inkâr edilmesi halinde gündeme gelmektedir. Bu durumda icra hukuk mahkemesi, imzanın borçluya ait olup olmadığını incelemek sureti ile itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verebilmektedir. Geçici kaldırma kararı verilmesi halinde borçlu, İİK m. 69 uyarınca alacağın %15’i oranında teminat yatırmak kaydı ile yedi gün içerisinde borçtan kurtulma davası açma imkanını haizdir.
İtirazın kaldırılması davasında mahkemece yapılacak inceleme, kanunda öngörülen belge ve usullerle sınırlıdır. Bu itibarla icra hukuk mahkemesince verilen karar, kural olarak alacağın varlığı veya yokluğu bakımından kesin hüküm teşkil etmemektedir.
İtirazın kesin olarak kaldırılması kararı alınması halinde icra takibine devam edilebilirken geçici kaldırma kararı, alacaklıya öncelikle geçici haciz talep etme imkânı sağlamaktadır.
Ayrıca İİK m. 68 uyarınca, itirazın kesin olarak kaldırılması talebinin kabulü veya reddi halinde, kanuni şartların oluşması ve talep bulunması halinde ilgili taraf aleyhine %20’den az olmamak üzere tazminata hükmedilebilmektedir.
4- İKİ HUKUKİ YOL ARASINDAKİ TEMEL FARKLAR
A- Başvuru Merci ve Yargılama Usulü
İtirazın iptali davası, alacağın niteliğine göre görevli olan genel mahkemelerde görülmekte ve yargılama genel hükümlere göre yürütülmekte olup itirazın kaldırılması yolunda görevli mahkeme icra hukuk mahkemesi olup İİK m.18 uyarınca basit yargılama usulü uygulanmaktadır.
İtirazın iptali davasında, alacağın varlığına ilişkin genel hükümler uyarınca kapsamlı bir inceleme gerçekleştirilirken itirazın kaldırılmasında inceleme, İİK m.68 uyarınca sınırlı bir çerçevede yürütülmektedir. Dolayısıyla itirazın kaldırılması, niteliği itibarıyla daha sınırlı olmakla beraber hızlı sonuç alınmasına elverişli bir dava türüdür.
B- Başvuru Süreleri
İİK m.67 uyarınca itirazın iptali davasının, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içerisinde açılması gerekmektedir. Buna karşılık İİK m.68 ve m.68/a kapsamında itirazın kesin veya geçici olarak kaldırılması davasının, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içerisinde ikame edilmesi gerekmektedir.
İtirazın iptali davası için öngörülen bir yıllık sürenin geçirilmesi, alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkını ortadan kaldırmamakta olup itirazın kaldırılması için öngörülen altı aylık sürenin geçirilmesi halinde alacaklı, aynı alacak için yeniden ilamsız takip başlatamamaktadır.
C- İspat ve Delil Şartları
İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki temel farklılıklardan biri, alacağın ispatında başvurulabilecek delillerin kapsamıdır. İtirazın iptali davasında alacağın varlığı genel ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilmekte olup taraflar, HMK kapsamında kabul edilen delillere dayanabilmektedir.
Buna karşılık, itirazın kesin olarak kaldırılması talebinde alacaklının, İİK m. 68’de belirtilen nitelikteki belgelere dayanması gerekmektedir ve mahkemece yapılacak inceleme kanunda belirtilen belgelerle sınırlıdır. Dolayısıyla alacağın varlığının genel hükümlere göre ispatlanabilecek olması, itirazın kaldırılması yolu ile sonuç alınabileceği anlamına gelmemektedir.
D- Arabuluculuk Dava Şartı
İtirazın iptali davalarında, uyuşmazlığın niteliğine bağlı olarak arabuluculuk kurumu dava şartı olarak zaruret teşkil edebilmektedir. Nitekim 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5 (“TTK”) uyarınca, konusu bir miktar para olan ticari itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
Buna karşılık itirazın kaldırılması, genel mahkemelerde açılan bir dava olmayıp icra mahkemesinden talep edilen, takip hukukuna özgü bir başvuru yoludur. Bu nedenle itirazın kaldırılması talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmamaktadır.
E- Kararların Hukuki Niteliği ve Sonuçları
İtirazın iptali davası sonucunda verilen ve kesinleşen esasa ilişkin karar, alacağın varlığı veya yokluğu bakımından maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmektedir. Buna karşılık itirazın kaldırılması talebi üzerine icra mahkemesince verilen kararlar, kural olarak yalnızca takip hukuku bakımından sonuç doğurmakta ve maddi anlamda kesin hüküm oluşturmamaktadır. Bu nedenle tarafların genel mahkemelerde alacağın varlığına veya yokluğuna ilişkin dava açma imkânı devam etmektedir.
Ayrıca itirazın kesin olarak kaldırılması kararıyla duran icra takibine devam edilmesi mümkünken itirazın geçici olarak kaldırılması halinde alacaklı öncelikle geçici haciz talep edebilmektedir. Borçlunun yedi gün içerisinde borçtan kurtulma davası açmaması veya açtığı davanın reddedilmesi halinde ise geçici kaldırma kararı kesinleşmektedir.
F- İcra İnkâr ve Kötü Niyet Tazminatı
İtirazın iptali davasında, borçlunun itirazının haksız olduğunun tespiti halinde alacağın likit olması ve alacaklının talep etmiş olması kaydıyla mahkemece borçlu aleyhine hükmolunan alacağın %20’sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına karar verilebilmektedir. Davanın alacaklı aleyhine sonuçlanması halinde ise alacaklının takipte haksız ve kötü niyetli olduğunun ispatlanması kaydıyla borçlu lehine alacaklı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilebilmektedir.
İtirazın kesin olarak kaldırılması yolunda ise İİK m. 68 uyarınca, talebin esasa ilişkin nedenlerle kabulü halinde borçlu, aynı nedenlerle reddi halinde alacaklı, karşı tarafın talebi bulunması kaydıyla %20’den az olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilmektedir. Bu noktada itirazın iptali davasından farklı olarak, itirazın kaldırılması talebinin esastan reddi halinde alacaklı aleyhine tazminata hükmedilebilmesi için ayrıca alacaklının takibinde kötü niyetli olduğunun ispatlanması şartı aranmamaktadır.
5- SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
İfade edilmiş olduğu üzere; itirazın iptali davası ile itirazın kaldırılması kurumları, itiraz üzerine durmuş icra takibinin devamını sağlamaya yönelik olmakla birlikte yargılama süresi, ispat koşulları ve verilen kararların hukuki etkileri bakımından farklılık teşkil etmektedir.
İtirazın kaldırılması, alacaklının İİK m.68 kapsamında aranan nitelikte belgelere sahip olduğu durumlarda, genel mahkemelerde yürütülen kapsamlı bir yargılamaya gerek olmaksızın, icra mahkemesinin sınırlı incelemesiyle daha kısa sürede takibe devam edilmesini sağlayabilmektedir. Bununla birlikte, bu yolda verilen kararların kural olarak maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmemesi, alacağın varlığına ilişkin uyuşmazlığın genel mahkemelerde yeniden yargılama konusu yapılabilmesine imkân tanımaktadır.
Buna karşılık itirazın iptali davası, daha kapsamlı bir yargılama süreci gerektirmekle birlikte, alacağın genel ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilmesini ve verilen esasa ilişkin kararın kesinleşmesiyle uyuşmazlığın maddi anlamda kesin hükme bağlanmasını sağlamaktadır. Bu yönüyle itirazın iptali davası, yalnızca icra takibinin devamı bakımından değil, alacağın mevcudiyeti açısından da hüküm teşkil etmektedir.
Sonuç olarak, itirazın kaldırılması usul ekonomisi ve icra takibinin süratle devamı bakımından avantaj sağlarken, itirazın iptali davası alacağın genel ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilmesi ve uyuşmazlığın maddi anlamda kesin hükümle çözümlenmesi bakımından öne çıkmaktadır. Bu çerçevede, başvurulacak hukuki yolun somut uyuşmazlığın özelliklerine ve alacaklının hukuki menfaatine uygun şekilde belirlenmesi, alacağın etkin biçimde tahsili ve hukuki güvenliğin sağlanması açısından belirleyici niteliktedir.
KAYNAKÇA
1- GİRİŞ
Alacağın tahsil edilmesi adına ilamsız icra takibi başlatılması halinde, borçlunun kendisine tebliğ edilen ödeme emrine süresi içerisinde borcu bulunmadığını beyanla itiraz etmesi, takibin durması sonucunu doğurmaktadır. Takibin durması nedeni ile alacaklının icra dosyası nezdinde borcun tahsili adına herhangi bir işlem yapabilme kabiliyeti askıya alınmaktadır. Bu durumda alacaklının takibe devam edebilmesi için borçlunun itirazını hükümden düşürmesi gerekmektedir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (“İİK”) kapsamında alacaklıya, borçlunun itirazını bertaraf etmek amacıyla başvurabileceği iki temel hukuki yol tanınmıştır. Bunlar, İİK m. 67’de düzenlenen itirazın iptali davası ile İİK m. 68 ve 68/a’da düzenlenen itirazın kaldırılması yoludur.
Her iki hukuki yol da borçlunun itirazı üzerine duran icra takibinin devamını sağlama amacına hizmet etmekle birlikte; anılan iki hukuki yol başvuru şartları, süreleri, görevli yargı mercii, ileri sürülebilecek deliller, incelemenin kapsamı ve verilen kararların hukuki sonuçları bakımından farklılık arz etmektedir.
Bu kapsamda, alacaklının hangi hukuki yola başvurabileceğinin belirlenmesinde özellikle alacağın dayanağını oluşturan belgelerin niteliği önem teşkil etmektedir. Zira itirazın kaldırılması, kanunda öngörülen belirli belgelerin mevcudiyeti halinde icra hukuk mahkemesinden talep edilebilirken itirazın iptali davasında alacağın varlığı genel hükümlere göre incelenmektedir. Bu itibarla itirazın iptali yahut itirazın kaldırılması, başvurma zarureti bulunan durumlar farklılık gösterebilmekte olup somut olaylar bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.
2- İTİRAZIN İPTALİ DAVASI (İİK m. 67)
İtirazın iptali davası, İİK m.67 hükmünde düzenlenmiş olup borçlunun ödeme emrine itirazı üzerine duran ilamsız icra takibinin devamını sağlamak amacıyla alacaklı tarafından açılan bir dava türüdür. Söz konusu dava ile alacaklı, borçlunun itirazının haksız olduğunu ve takibe konu alacağın mevcudiyetinden bahisle itirazın iptalini ve takibin devamını talep etmektedir.
İİK m. 67 uyarınca itirazın iptali davası, yalnızca usulüne uygun başlatılmış bir ilamsız icra takibinin bulunması ve borçlunun geçerli itirazı nedeniyle takibin durmuş olması halinde borca itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içerisinde açılabilecek bir dava türüdür. Bir yıllık sürenin geçirilmesi halinde alacaklı ancak genel hükümler çerçevesinde alacak davası açma hakkını haizdir.
İtirazın iptali davası, alacağın niteliğine göre belirlenen görevli ve yetkili genel mahkemelerde görülmekte olup işbu davalar bakımından yalnızca tek bir mahkemenin görevli olması söz konusu değildir. Yargılama sürecinde mevzubahis alacağın varlığı ve borçlunun itirazının haklılığı genel ispat kuralları çerçevesinde incelenmekte olup taraflar, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (“HMK”) öngörülen delillere dayanabilmektedir. Ayrıca taraflar arasındaki uyuşmazlığın, alacağın niteliğine göre dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk kurumuna başvurma zarureti hasıl olabilmektedir.
Yargılama sonucunda davanın kabulüne karar verilmesi halinde borçlunun itirazı iptal edilmekte ve takip kaldığı yerden devam etmektedir. Bunun yanı sıra, İİK m.67/2 hükmü uyarınca davacının talep etmesi halinde gerekli koşullar mevcut ise mahkemece borçlu aleyhine hükmolunan alacağın %20’sinden az olmamak kaydıyla icra inkâr tazminatına hükmedilebilmektedir. Keza alacaklının takibinde haksız ve kötü niyetli olması, alacağın mevcut olduğunun ispatlanamaması halinde ise davacı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi imkânı da söz konusudur.
3- İTİRAZIN KALDIRILMASI (İİK m. 68 ve 68/a)
İtirazın kaldırılması, borçlunun ödeme emrine itirazı üzerine duran ilamsız icra takibinin devamını sağlamak amacıyla alacaklının icra hukuk mahkemesine başvurabileceği, icra hukukuna özgü bir hukuki yoldur. İİK kapsamında itirazın kaldırılması, itirazın kesin olarak kaldırılması (m. 68) ve itirazın geçici olarak kaldırılması (m. 68/a) olmak üzere iki başlık altında değerlendirilmektedir.
İtirazın kesin olarak kaldırılması; alacaklının takibinin İİK m. 68’de belirtilen nitelikteki belgelere dayanması halinde başvurulabilecek bir yoldur. İİK m.68 kapsamında ilgili belgeler; imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilen borç ikrarını içeren bir senet yahut resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belge şeklinde ifade edilmiştir. Anılan belgelerin mevcudiyeti halinde başlatmış olduğu icra takibine itiraz edilen alacaklının, itirazının kendisine tebliği itibarı ile altı ay içerisinde icra hukuk mahkemesinden itirazın kesin olarak kaldırılmasını talep etmesi gerekmektedir.
İtirazın geçici olarak kaldırılması ise; İİK m. 68/a kapsamında, takibin dayanağını oluşturan adi senetteki imzanın borçlu tarafından itiraz sırasında açıkça inkâr edilmesi halinde gündeme gelmektedir. Bu durumda icra hukuk mahkemesi, imzanın borçluya ait olup olmadığını incelemek sureti ile itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verebilmektedir. Geçici kaldırma kararı verilmesi halinde borçlu, İİK m. 69 uyarınca alacağın %15’i oranında teminat yatırmak kaydı ile yedi gün içerisinde borçtan kurtulma davası açma imkanını haizdir.
İtirazın kaldırılması davasında mahkemece yapılacak inceleme, kanunda öngörülen belge ve usullerle sınırlıdır. Bu itibarla icra hukuk mahkemesince verilen karar, kural olarak alacağın varlığı veya yokluğu bakımından kesin hüküm teşkil etmemektedir.
İtirazın kesin olarak kaldırılması kararı alınması halinde icra takibine devam edilebilirken geçici kaldırma kararı, alacaklıya öncelikle geçici haciz talep etme imkânı sağlamaktadır.
Ayrıca İİK m. 68 uyarınca, itirazın kesin olarak kaldırılması talebinin kabulü veya reddi halinde, kanuni şartların oluşması ve talep bulunması halinde ilgili taraf aleyhine %20’den az olmamak üzere tazminata hükmedilebilmektedir.
4- İKİ HUKUKİ YOL ARASINDAKİ TEMEL FARKLAR
A- Başvuru Merci ve Yargılama Usulü
İtirazın iptali davası, alacağın niteliğine göre görevli olan genel mahkemelerde görülmekte ve yargılama genel hükümlere göre yürütülmekte olup itirazın kaldırılması yolunda görevli mahkeme icra hukuk mahkemesi olup İİK m.18 uyarınca basit yargılama usulü uygulanmaktadır.
İtirazın iptali davasında, alacağın varlığına ilişkin genel hükümler uyarınca kapsamlı bir inceleme gerçekleştirilirken itirazın kaldırılmasında inceleme, İİK m.68 uyarınca sınırlı bir çerçevede yürütülmektedir. Dolayısıyla itirazın kaldırılması, niteliği itibarıyla daha sınırlı olmakla beraber hızlı sonuç alınmasına elverişli bir dava türüdür.
B- Başvuru Süreleri
İİK m.67 uyarınca itirazın iptali davasının, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içerisinde açılması gerekmektedir. Buna karşılık İİK m.68 ve m.68/a kapsamında itirazın kesin veya geçici olarak kaldırılması davasının, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içerisinde ikame edilmesi gerekmektedir.
İtirazın iptali davası için öngörülen bir yıllık sürenin geçirilmesi, alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkını ortadan kaldırmamakta olup itirazın kaldırılması için öngörülen altı aylık sürenin geçirilmesi halinde alacaklı, aynı alacak için yeniden ilamsız takip başlatamamaktadır.
C- İspat ve Delil Şartları
İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki temel farklılıklardan biri, alacağın ispatında başvurulabilecek delillerin kapsamıdır. İtirazın iptali davasında alacağın varlığı genel ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilmekte olup taraflar, HMK kapsamında kabul edilen delillere dayanabilmektedir.
Buna karşılık, itirazın kesin olarak kaldırılması talebinde alacaklının, İİK m. 68’de belirtilen nitelikteki belgelere dayanması gerekmektedir ve mahkemece yapılacak inceleme kanunda belirtilen belgelerle sınırlıdır. Dolayısıyla alacağın varlığının genel hükümlere göre ispatlanabilecek olması, itirazın kaldırılması yolu ile sonuç alınabileceği anlamına gelmemektedir.
D- Arabuluculuk Dava Şartı
İtirazın iptali davalarında, uyuşmazlığın niteliğine bağlı olarak arabuluculuk kurumu dava şartı olarak zaruret teşkil edebilmektedir. Nitekim 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5 (“TTK”) uyarınca, konusu bir miktar para olan ticari itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
Buna karşılık itirazın kaldırılması, genel mahkemelerde açılan bir dava olmayıp icra mahkemesinden talep edilen, takip hukukuna özgü bir başvuru yoludur. Bu nedenle itirazın kaldırılması talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmamaktadır.
E- Kararların Hukuki Niteliği ve Sonuçları
İtirazın iptali davası sonucunda verilen ve kesinleşen esasa ilişkin karar, alacağın varlığı veya yokluğu bakımından maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmektedir. Buna karşılık itirazın kaldırılması talebi üzerine icra mahkemesince verilen kararlar, kural olarak yalnızca takip hukuku bakımından sonuç doğurmakta ve maddi anlamda kesin hüküm oluşturmamaktadır. Bu nedenle tarafların genel mahkemelerde alacağın varlığına veya yokluğuna ilişkin dava açma imkânı devam etmektedir.
Ayrıca itirazın kesin olarak kaldırılması kararıyla duran icra takibine devam edilmesi mümkünken itirazın geçici olarak kaldırılması halinde alacaklı öncelikle geçici haciz talep edebilmektedir. Borçlunun yedi gün içerisinde borçtan kurtulma davası açmaması veya açtığı davanın reddedilmesi halinde ise geçici kaldırma kararı kesinleşmektedir.
F- İcra İnkâr ve Kötü Niyet Tazminatı
İtirazın iptali davasında, borçlunun itirazının haksız olduğunun tespiti halinde alacağın likit olması ve alacaklının talep etmiş olması kaydıyla mahkemece borçlu aleyhine hükmolunan alacağın %20’sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına karar verilebilmektedir. Davanın alacaklı aleyhine sonuçlanması halinde ise alacaklının takipte haksız ve kötü niyetli olduğunun ispatlanması kaydıyla borçlu lehine alacaklı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilebilmektedir.
İtirazın kesin olarak kaldırılması yolunda ise İİK m. 68 uyarınca, talebin esasa ilişkin nedenlerle kabulü halinde borçlu, aynı nedenlerle reddi halinde alacaklı, karşı tarafın talebi bulunması kaydıyla %20’den az olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilmektedir. Bu noktada itirazın iptali davasından farklı olarak, itirazın kaldırılması talebinin esastan reddi halinde alacaklı aleyhine tazminata hükmedilebilmesi için ayrıca alacaklının takibinde kötü niyetli olduğunun ispatlanması şartı aranmamaktadır.
5- SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
İfade edilmiş olduğu üzere; itirazın iptali davası ile itirazın kaldırılması kurumları, itiraz üzerine durmuş icra takibinin devamını sağlamaya yönelik olmakla birlikte yargılama süresi, ispat koşulları ve verilen kararların hukuki etkileri bakımından farklılık teşkil etmektedir.
İtirazın kaldırılması, alacaklının İİK m.68 kapsamında aranan nitelikte belgelere sahip olduğu durumlarda, genel mahkemelerde yürütülen kapsamlı bir yargılamaya gerek olmaksızın, icra mahkemesinin sınırlı incelemesiyle daha kısa sürede takibe devam edilmesini sağlayabilmektedir. Bununla birlikte, bu yolda verilen kararların kural olarak maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmemesi, alacağın varlığına ilişkin uyuşmazlığın genel mahkemelerde yeniden yargılama konusu yapılabilmesine imkân tanımaktadır.
Buna karşılık itirazın iptali davası, daha kapsamlı bir yargılama süreci gerektirmekle birlikte, alacağın genel ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilmesini ve verilen esasa ilişkin kararın kesinleşmesiyle uyuşmazlığın maddi anlamda kesin hükme bağlanmasını sağlamaktadır. Bu yönüyle itirazın iptali davası, yalnızca icra takibinin devamı bakımından değil, alacağın mevcudiyeti açısından da hüküm teşkil etmektedir.
Sonuç olarak, itirazın kaldırılması usul ekonomisi ve icra takibinin süratle devamı bakımından avantaj sağlarken, itirazın iptali davası alacağın genel ispat kuralları çerçevesinde değerlendirilmesi ve uyuşmazlığın maddi anlamda kesin hükümle çözümlenmesi bakımından öne çıkmaktadır. Bu çerçevede, başvurulacak hukuki yolun somut uyuşmazlığın özelliklerine ve alacaklının hukuki menfaatine uygun şekilde belirlenmesi, alacağın etkin biçimde tahsili ve hukuki güvenliğin sağlanması açısından belirleyici niteliktedir.
KAYNAKÇA